Phong trào đầu tư thụ động: Từ thiểu số kỳ lạ đến xu hướng thống trị toàn cầu (06/2026)

Đầu tư thụ động, từng bị coi là một ý tưởng kỳ lạ của giới học thuật, nay đã trở thành xu hướng chủ đạo trên thị trường tài chính toàn cầu. Theo số liệu mới nhất, tổng tài sản quản lý (AUM) của các quỹ chỉ số và ETF thụ động đã vượt mốc 15 nghìn tỷ USD, chiếm hơn 45% tổng tài sản quỹ đầu tư toàn cầu. Bài viết này sẽ đưa bạn qua hành trình lịch sử đầu tư thụ động, từ những ngày đầu tiên đến vị thế thống trị hiện tại vào tháng 06/2026, đồng thời phân tích cuộc chiến giữa active vs passive fund. Để hiểu rõ hơn về khái niệm cơ bản, bạn có thể tham khảo bài viết đầu tư thụ động là gì.

1. Khởi nguồn của đầu tư thụ động: Từ lý thuyết đến thực tiễn

Đầu tư thụ động không phải là một khái niệm mới, nhưng phải mất nhiều thập kỷ để nó trở nên phổ biến. Hành trình bắt đầu từ những năm 1970 với những bước đi đầu tiên đầy hoài nghi. Lịch sử đầu tư thụ động ghi nhận nhiều cột mốc quan trọng.

1.1. Ý tưởng cách mạng từ học thuật

Năm 1973, nhà kinh tế học Paul Samuelson đã thách thức ngành quản lý quỹ truyền thống khi cho rằng hầu hết các nhà quản lý quỹ chủ động không thể vượt qua chỉ số thị trường một cách nhất quán. Đến năm 1975, John Bogle, nhà sáng lập Vanguard, đã hiện thực hóa ý tưởng này bằng cách ra mắt quỹ chỉ số đầu tiên dành cho nhà đầu tư cá nhân - First Index Investment Trust (nay là Vanguard 500 Index Fund). Vào thời điểm đó, quỹ này chỉ huy động được 11 triệu USD, và bị nhiều người gọi là 'ý tưởng của Bogle'. Đây là một trong những dấu mốc quan trọng trong lịch sử đầu tư thụ động.

1.2. Những năm đầu khó khăn

Trong suốt thập niên 1980 và 1990, đầu tư thụ động vẫn là một thị trường ngách. Các nhà đầu tư ưa chuộng các quỹ chủ động với hy vọng tìm ra 'ngôi sao' quản lý quỹ. Tuy nhiên, sự ra đời của quỹ ETF đầu tiên - SPDR S&P 500 ETF (SPY) vào năm 1993 - đã đặt nền móng cho sự bùng nổ sau này. Đến năm 2000, tổng tài sản của các quỹ chỉ số toàn cầu chỉ chiếm chưa đến 10% thị trường. Để tìm hiểu thêm về các quỹ ETF phổ biến, xem các loại ETF phổ biến.

2. Sự trỗi dậy của passive investing ETF: Bước ngoặt thế kỷ 21

Thế kỷ 21 chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc của đầu tư thụ động, đặc biệt là qua kênh ETF. Số liệu mới nhất từ tháng 06/2026 cho thấy, dòng tiền vào các quỹ ETF thụ động toàn cầu đã đạt hơn 500 tỷ USD chỉ trong nửa đầu năm 2026, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước.

2.1. Cuộc khủng hoảng tài chính 2008 và sự thay đổi nhận thức

Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009 là một bước ngoặt. Nhiều quỹ chủ động không chỉ thua lỗ nặng mà còn không thể bảo vệ nhà đầu tư tốt hơn so với các quỹ chỉ số. Theo thống kê từ giai đoạn đó, hơn 80% quỹ chủ động hoạt động kém hiệu quả hơn chỉ số S&P 500 trong vòng 5 năm sau khủng hoảng. Điều này đã thúc đẩy các nhà đầu tư, từ tổ chức đến cá nhân, chuyển hướng sang passive investing ETF. Lịch sử đầu tư thụ động cho thấy đây là thời điểm then chốt.

2.2. Thời kỳ bùng nổ (2010-2025)

Từ năm 2010, dòng tiền đổ vào các quỹ chỉ số toàn cầu bắt đầu tăng tốc. Đến cuối năm 2025, tổng tài sản của các quỹ thụ động đã vượt qua quỹ chủ động lần đầu tiên trong lịch sử đầu tư thụ động tại thị trường Mỹ. Xu hướng này nhanh chóng lan rộng ra toàn cầu, bao gồm cả thị trường Việt Nam, nơi các ETF nội địa như VN30 ETF và VN Diamond ETF thu hút dòng vốn mạnh mẽ.

3. Active vs Passive fund: Cuộc chiến chưa có hồi kết vào tháng 06/2026

Mặc dù đầu tư thụ động đang thống trị, cuộc tranh luận về active vs passive fund vẫn tiếp diễn. Số liệu mới nhất từ tháng 06/2026 cho thấy, trong khi các quỹ chỉ số toàn cầu tiếp tục thu hút vốn, vẫn có những lĩnh vực mà quỹ chủ động tỏ ra vượt trội.

3.1. Lợi thế của đầu tư thụ động

Chi phí thấp là lợi thế lớn nhất. Phí quản lý trung bình của các quỹ ETF thụ động hiện chỉ khoảng 0.15-0.25%/năm, so với 1-2%/năm của quỹ chủ động. Trong dài hạn, sự chênh lệch này tạo ra khác biệt đáng kể. Ngoài ra, tính minh bạch và hiệu quả thuế cũng là những yếu tố khiến passive investing ETF ngày càng được ưa chuộng. Đây là lý do tại sao đầu tư thụ động ngày càng phổ biến.

3.2. Khi nào quỹ chủ động vẫn có giá trị?

Không phải lúc nào passive cũng thắng. Trong các thị trường kém hiệu quả như thị trường mới nổi, hoặc các lĩnh vực ngách như công nghệ sinh học, quỹ chủ động vẫn có thể tạo ra alpha. Tuy nhiên, lịch sử đầu tư thụ động cho thấy xu hướng dài hạn vẫn nghiêng về các quỹ chỉ số. Để so sánh chi tiết hơn, bạn có thể đọc bài viết so sánh đầu tư chủ động và thụ động.